Görme engelli öğrencilerden TÜBİTAK’a damga vuran proje

Proje, TÜBİTAK 2204-B Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında binlerce proje arasından seçilerek Trabzon’da düzenlenecek bölge yarışmasına davet edildi. Proje; Erzurum Görme Engelliler Ortaokulu Fen Bilimleri öğretmeni Özlem Ağgül danışmanlığında öğrenciler Gülistan Bazyel, Eylül Budak ve Damla Oğurlu tarafından hazırlandı. Çalışma, Türkçedeki deyimlerin daha anlaşılır ve kalıcı biçimde öğrenilmesini sağlamayı hedefliyor.

Deyimler Nasreddin Hoca fıkralarıyla anlatılıyor Projede öğrencilerin deyimleri anlamakta yaşadığı güçlüklerden yola çıkıldı. Bu doğrultuda deyimler, Nasreddin Hoca’nın mizahi anlatım geleneğinden ilham alınarak yazılan özgün fıkralar aracılığıyla yeniden kurgulandı. Örneğin “kel başa şimşir tarak” deyimini anlatan fıkrada, Nasreddin Hoca’nın kel komşusunun evinin çatısı akmasına ve birçok sorunu bulunmasına rağmen evine gösterişli bir gümüş süs eşyası alması konu edilir.

Hoca, bu davranışı doğrudan eleştirmek yerine ertesi gün komşusuna süslü bir kutu içinde tarak hediye eder. Komşusu şaşkınlıkla bunun kendisine ne işe yarayacağını sorduğunda Hoca, “Kel kafana şimşir tarak ne kadar lazımsa, aldığın gümüş süs de o kadar lazımdı” diyerek deyimin anlamını mizahi bir şekilde ortaya koyar. Bu yöntemle deyimlerin soyut anlamı somut bir hikâye üzerinden aktarılırken, öğrencilerin kavramları daha kolay öğrenmesi amaçlanıyor. Proje kapsamında bu yaklaşımla 20 farklı deyim için özgün fıkra hazırlandı. “TersAyna” projesi kapsamında geliştirilen yapay zekâ destekli dijital bot, fıkraları öğrencilere etkileşimli biçimde sunarak deyimlerin anlamını daha anlaşılır ve kalıcı hâle getirmeyi hedefliyor. Ayrıca “TersAyna: Fıkralarla Deyimler” adlı bir dijital kitap da hazırlandı. Kitapta fıkraların yanı sıra deyimlerin açıklamaları ve günlük hayattaki kullanım örnekleri yer alıyor. Proje kapsamında geliştirilen dijital asistana ChatGPT platformunun “Keşfet” bölümünden “TersAyna” araması yapılarak, deyimler kitabına ise Storyjumper uygulaması üzerinden erişilebiliyor. Çok duyulu öğrenme yaklaşımı Projede görme engelli öğrencilerin öğrenme ihtiyaçları da dikkate alındı.

Bu doğrultuda:

• Dokunsal materyaller

• Sesli içerikler

• QR kodlarla erişilebilen dijital anlatımlar kullanılarak yapay zekâ destekli, çok duyulu ve erişilebilir bir öğrenme ekosistemi tasarlandı. “Fırsat verildiğinde engeller aşılır” Projenin danışman öğretmeni Özlem Ağgül, çalışmanın yalnızca bir eğitim projesi olmadığını belirterek şunları söyledi: “Türkçenin zengin deyim dünyasını tüm öğrenciler için erişilebilir hâle getirmek istedik. Uygun ortam ve destek sağlandığında öğrencilerimizin ne kadar yaratıcı ve üretken olabildiğini bu proje açıkça gösteriyor. Ayrıca geliştirdiğimiz model yalnızca görme engelli öğrencileri değil, tüm öğrenci profilini kapsayan bir öğrenme yaklaşımı sunuyor.” Erzurum’da geliştirilen TersAyna projesi, Trabzon’da gerçekleştirilecek bölge yarışmasında jüri karşısına çıkarak Türkiye finallerine katılabilmek için yarışacak. Mavi Yıldırım